Genel
Posted in

8 Soruda Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

Posted in

Bu yazımızda, pandemiyle birlikte hayatımıza giren, çoğu şirketin artık çalışma biçimi haline gelmiş “uzaktan çalışma” hakkında merak edilen soruları yanıtlamaya çalıştık.

  1. Uzaktan Çalışma Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’na a-tipik çalışma modellerden uzaktan çalışma 2016 yılında eklenmişse de, bu çalışma modelini düzenleyen yönetmelik 10.03.2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Uzaktan çalışma, Yönetmelik ile tanımlandığı üzere, çalışanın, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir. Bu çalışma modeli işin tamamı veya bir kısmı için öngörülebilmektedir.

Covid-19 dünyada ve ülkemizde evlere kapanmayı gerektirirken, “Remote work”, “home office” veya “evden çalışma” olarak bilinen uzaktan çalışma, önce pek çok şirketin ve kamu kuruluşlarının yapılan düzenlemeler neticesinde zorunlu uygulamasıyla hayatımıza girmiştir. Uzaktan çalışmanın bir zorunluluk olmaktan çıkmasından sonra ise pek çok şirket bu çalışma modelini giderlerini düşürdüğü, karlılığını artırdığı, çalışanların zaman kaybını engellediği ve motivasyon sağladığı gibi çeşitli gerekçelerle kalıcı bir çalışma modeli olarak sürdürmeye devam etmiştir.

  1. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği Neleri Düzenlemektedir?

Yönetmelik ile, uzaktan çalışma modeli ile yapılamayacak işler, uzaktan çalışma modelinde verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ve uzaktan çalışma modelinin usul ve esaslarını belirlenmektedir.

  1. Uzaktan Çalışma Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?

Uzaktan Çalışma Sözleşmesi’nin Yönetmelik gereği mutlaka yazılı olarak akdedilmesi gerekmektedir.

İşin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları, ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin çalışanla iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler bu sözleşmede yer almalıdır.

Bu sebeple yazılı olarak hazırlanılmamış ve imzalanmamış sözleşmeler, tarafların isteği uzaktan çalışma olsa da, mevzuat açısından uzaktan çalışma olarak değerlendirilemeyecektir.

  1. Uzaktan Çalışma Süreci Nasıl İşlemektedir?

Taraflar arasında Uzaktan Çalışma Sözleşmesi düzenlenmesi akabinde veya var olan iş sözleşmesi taraflardan birinin talebi ve diğerinin kabulü üzerine uzaktan çalışma modeline geçilmesini öngörecek şekilde düzenlenmesi halinde, çalışan, taraflar arasında kararlaştırılan şartlarla haftanın tamamı ya da belirli günlerde uzaktan çalışacaktır ve bu çalışma sırasında çalışanın yapacağı işler için belirli ekipmanların kullanılması gerekiyorsa bu ekipmanların işveren tarafından karşılanması esastır.

Taraflardan birinin uzaktan çalışmanın sona erdirilmesine yönelik yazılı talebinin diğer taraf tarafından kabul edilmesi halinde uzaktan çalışma sona erdirilerek yeniden iş yerinde çalışma kararlaştırılabilir.

  1. Şirketler Uzaktan Çalışma Süreçlerinde Nelere Dikkat Etmelidir?

Uzaktan çalışma süreçlerinde işverenin çalışan ile kurduğu iletişimde zayıflamalar ve kopmalar yaşanması olasıdır. Bu sebeple işverenin çalışanın iş takibini yakından denetlemesi ve şirket içi iletişime önem vermesi gerekecektir. Ancak bu iş takibi ve denetim yapılırken çalışanın kişisel verilerinin korunması gözetilmelidir.

Öte yandan bir iş yerine bağlı olmayan bir çalışma modelinde yaşanan temel farklılıklardan biri mesai saatlerinin esnekleşmesidir. Mesai saatinden önce gelen işler, mesai saati geçirildikten sonra organize edilen vidyo konferans şeklindeki toplantılar ve günün her saati teknolojik iletişim araçlarıyla çalışana ulaşılabilmesi olağan uygulama haline getirilerek, mesai saati kavramının sınırlarını aşındırılmasına ve çalışanın iş sözleşmesinde belirlenen mesai saatlerinin uzamasına sebebiyet vermemelidir.

Yönetmeliğin bir diğer düzenlemesi gereğince çalışan, işverenin işini görmek amacıyla evinde veya başka bir mekânda birtakım ekipmanlara, araç ve gereçlere ihtiyaç duyacaksa, öncelikle bu tür çalışmanın yapılacağı yer ile ilgili bir düzenleme yapılması gerekiyorsa taraflar bunu aralarında anlaşarak belirlemeli ve maliyet gerektiren bir durum söz konusu ise bu maliyeti kimin karşılayacağı çalışan ve işveren arasında kararlaştırılmalıdır. Şayet çalışanın yapmakta olduğu iş üretim gerektiren ve malzeme ve iş araçlarının bulunmasını gerektiriyorsa iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece bu ekipmanların işveren tarafından sağlanması esastır. Bu araçların ne şekilde kullanılacağı, bakım ve onarımının ne şekilde yapılacağı hususlarının çalışana bildirilmesi gerekir.

İşverenin, çalışanın, üretimin ve işletmenin güvenliğini sağlamak yükümlülüğü, uzaktan çalışma durumunda sona ermez. Bu amaçla çalışana gerekli eğitimler verilmeli, sağlık durumu gözetilmeli ve işin yapılması için kullanılan ekipmanlar, araç ve gereçlere ilişkin gerekli iş güvenliği tedbirleri alınmalıdır.

Uzaktan çalışma modelinde yol ve yemek ücretleri ise Yönetmelik tarafından düzelenmemiş bir husustur. Ancak temel bir prensip olarak işveren eşit davranma ilkesine uygun davranmalıdır ve işyeri uygulamasına uygun bir şekilde yemek ücretini ve özellikle çalışanın zaman zaman işyerine gelmesi zorunluysa yol ücretini karşılamalıdır.

  1. Var Olan İş Sözleşmelerinde Uzaktan Çalışma Nasıl Düzenlenebilir?

İşveren ve çalışan arasındaki iş sözleşmesi doğrudan Uzaktan Çalışma Sözleşmesi olarak akdedilebileceği gibi, hâlihazırda işyerinde çalışan çalışanın iş sözleşmesi de çalışan ve işverenin anlaşması halinde, Uzaktan Çalışma Sözleşmesi’ne dönüştürülebilir.

Uzaktan çalışma talebinin çalışan tarafından yapılması halinde, bu talep yazılı olarak yapılıp, talep işveren tarafından değerlendirilmeli; talebe ilişkin yazılı değerlendirmenin sonucu 30 gün içinde yine yazılı olarak işveren tarafından çalışana yapılmalıdır.

Uzaktan çalışma talebinin işveren tarafından çalışana yapılması halinde de, bu durum çalışma şartlarında esaslı değişiklik niteliği taşıdığından işveren bu durumu çalışana yazılı şekilde bildirmelidir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve çalışan tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklik çalışanı bağlamayacaktır. Çalışanın salt uzaktan çalışmayı reddi ise işverenin iş sözleşmesini feshi için “geçerli” bir sebep teşkil etmez, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını ispat etmelidir.

Ancak Covid-19 örneğinde olduğu gibi salgın hastalık gibi geniş bir bölgeye yayılmış etkileri görünen hallerin İş Kanunu bağlamında çalışanın rızasının alınmasını gerektirmeyen ‘zorlayıcı neden’ kapsamında olduğu kabul edilmektedir. Bu doğrultudaki Yönetmelik hükmü ise, uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için çalışanın talebi veya onayı aranmayacağını belirtmektedir.

  1. Uzaktan Çalışmanın Vergilendirilmesi

Özellikle son zamanlarda pek çok şirketin uzaktan çalışma iş modeliyle bulunduğu ülkenin dışındaki ülkelerden de çalışanları işe alabildiği görülmektedir. Ülkemizden de yazılım ve mühendislik sektörleri başta olmak üzere pek çok çalışan bu yolla yurt dışındaki firmalarda faaliyet göstermektedir. Gelir Vergisi Kanunun 23. maddesi 14. bendi uyarınca kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenlerin yanında çalışan hizmet erbabına, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler gelir vergisinden istisna tutulmaktadır.

  1. Uzaktan Çalışma Sözleşmesi Hazırlanırken Hazırlanmış Örnekler Esas Alınabilir Mi?

Arama motorlarında yapılan aramalarla pek çok Uzaktan Çalışma Sözleşmesi’ne rastlanmaktadır.  Ancak Uzaktan Çalışma Sözleşmeleri çalışanın yerine getireceği işler, çalışan ve işverenin yükümlülükleri, uzaktan çalışmanın kapsamı ve süresi, mesai saatleri, yol ve yemek ücretleri gibi pek çok hususun her bir durumun gereklilikleri spesifik olarak gözetilerek hazırlanması gerekir. Bir başka durum ve/veya başka taraflar için hazırlanan sözleşmelerin kullanılması tarafların sözleşmeden beklediği sonucu alamamasına, iş ilişkisinde belirsizlikler yaşanmasına, hak kayıpları ve zararların doğmasına sebebiyet verebilir. Bu sebeple sözleşme hazırlanması süreçlerinde profesyonel destek alınmalıdır.